En Büyük Dinozor Hangisiydi? Uçaklardan Ağır Titanozorlar

Bir futbol sahasının üçte birinden fazlasını kaplayacak kadar uzun bir hayvan düşünün. On Afrika fili kadar ağır. Bu devler gerçekti ve yaklaşık 100 milyon yıl önce bugünkü Arjantin’de dolaşıyordu.

Titanozorlar

En büyük dinozorlar, dört sütun gibi bacak üzerinde yürüyen uzun boyunlu, uzun kuyruklu otçullar olan sauropodlar grubuna aitti. Sauropodlar arasında en büyükleri, çoğu Kretase döneminde Güney Yarımküre’de yaşamış titanozorlardı.

Patagotitan mayorum 2012’de Patagonya’daki bir çiftlikte bulundu. En az altı bireyin kemikleri kazılıp çıkarıldı ve 2017’de José Carballido liderliğindeki bir ekip türü resmî olarak tanımladı. Uzunluğunun yaklaşık 37 metre olduğunu ve uyluk ile üst kol kemiğinin kalınlığına göre yaklaşık 69 ton ağırlığında olduğunu tahmin ettiler; başka yöntemler biraz daha düşük değerler veriyor.

1993’te tanımlanan Argentinosaurus ise çok daha az kemikten biliniyor: birkaç omur, kaburgalar ve bir bacağın parçası. Yalnızca omurları bile bir insandan daha uzun. Boyutları için tahminler benzer, yaklaşık 35 metre ve 60–80 ton; Patagotitan kadar ya da ondan büyük olmuş olabilir.

Rakamlar neden belirsiz?

Dev bir titanozorun eksiksiz iskeleti hiç bulunmadı. Bilim insanları boyutlarını, ellerindeki kemikleri daha eksiksiz akrabalarıyla karşılaştırarak ve uyluk ve üst kol kemiklerinin çevresini ölçerek tahmin eder. Yaşayan dört ayaklı hayvanlarda bu kemiklerin kalınlığı vücut ağırlığıyla yakından ilişkilidir, çünkü yükü onlar taşır. Farklı yöntemler onlarca ton farklı sonuçlar verebilir; bu yüzden “gelmiş geçmiş en büyük dinozor” iddiaları yeni fosiller ve teknikler ortaya çıktıkça değişir.

Nasıl bu kadar büyüdüler?

Paleontolog Martin Sander liderliğindeki 2011 tarihli kapsamlı bir değerlendirme, karada neden yalnızca sauropodların bu boyutlara ulaştığını inceledi. Birkaç özellik birlikte işliyordu:

• Hava dolu kemikler. Kuşlar gibi sauropodların da akciğerlerine bağlı, omurlarına kadar uzanan hava keseleri vardı. Bu, iskeleti çok hafifletiyor ve solunumu çok verimli kılıyordu.
• Uzun boyun. Yerinde durup başını geniş bir alanda gezdiren bir sauropod, yürümeye çok az enerji harcayarak muazzam miktarda besine ulaşabiliyordu.
• Çiğnemeden yutmak. Sauropodlar yaprakları koparıp bütün olarak yutuyor, sindirimi devasa bağırsaklarına bırakıyordu. Ağır çiğneme dişleri olmayan küçük bir kafa, uzun bir boynu mümkün kılıyordu.
• Yumurtalar ve hızlı büyüme. Sauropodlar çok sayıda küçük yumurta bırakıyor ve son derece hızlı büyüyordu. Büyük memelilerin aksine yıllarca süren gebelik ve ebeveyn bakımına ihtiyaç duymadıkları için nüfusları hızla toparlanabiliyordu.

Bir balinadan büyük mü?

Titanozorlar bugün yaşayan her hayvandan daha uzundu, ama muhtemelen en büyüğünden daha ağır değildi. Mavi balina yaklaşık 30 metreye ulaşabilir ve ağırlığının 150 tonu rahatça aştığı düşünülüyor. Su vücudunu taşıdığı için karada mümkün olandan çok daha büyük bir kütleye izin verir. Mavi balina, tarihte yaşamış en ağır hayvan olabilir.

Özetle

• En büyük dinozorlar, Güney Amerika’da yaşamış uzun boyunlu otçullar olan titanozorlardı.
• Patagotitan yaklaşık 37 metre uzunluğunda ve kabaca 60–70 ton ağırlığındaydı.
• Argentinosaurus benzer büyüklükte olabilir, ama daha az kemikten biliniyor.
• Boyut tahminleri kemik ölçümlerine ve akrabalarla karşılaştırmaya dayandığı için belirsizdir.
• Hava dolu kemikler, uzun boyun, çiğnemeden yutmak ve hızlı büyüme devleri mümkün kıldı.
• Mavi balina daha kısa ama muhtemelen her dinozordan çok daha ağırdır.