Mantarlar Bitki mi? Mantarlar Neden Hayvanlara Daha Yakındır?

Topraktan büyürler, yerlerinden kıpırdamazlar ve sebzelerin yanında satılırlar. Çoğumuz okulda mantarların bir tür bitki olduğunu öğrendik. Ama biyologlar onları tamamen farklı bir gruba koyar ve şaşırtıcı gerçek şu ki bir mantar, içinde büyüdüğü çimenden çok size yakın akrabadır.

Kendilerine ait bir âlem

Yüzyıllar boyunca canlılar basitçe hayvanlar ve bitkiler olarak ikiye ayrıldı; mantarlar da bitkilerin yanına düştü. Bilim insanları mantarları ancak 20. yüzyılda ayrı bir âlem olarak tanıdı. Farklar temeldir:

• Fotosentez yok. Bitkiler, güneş ışığından şeker yapmalarını sağlayan klorofil yüzünden yeşildir. Mantarlarda klorofil yoktur. Besinlerini başka kaynaklardan sağlamak zorundadırlar.
• Vücudun dışında sindirmek. Mantarlar çevrelerine sindirim enzimleri salarak beslenir, besini hücrelerinin dışında parçalar ve ardından besinleri emerler. Bazıları ölü yaprakları ve odunu geri dönüştürür, bazıları canlı konakları enfekte eder, pek çoğu da bitki kökleriyle ortaklık kurar.
• Kitin duvarlar. Bitki hücre duvarları selülozdan yapılır. Mantar hücre duvarları ise böceklerin ve yengeçlerin kabuklarını oluşturan sert malzeme olan kitinden yapılır.
• Farklı besin depoları. Bitkiler enerjiyi nişasta olarak depolar. Mantarlar ise hayvanlar gibi glikojen olarak depolar.

Bitkilerden çok hayvanlara yakın

En şaşırtıcı keşif genetikten geldi. 1993’te biyologlar Sandra Baldauf ve Jeffrey Palmer, bitkilerde, hayvanlarda ve mantarlarda bulunan birkaç proteinin dizilerini karşılaştırdı. Kanıtlar açıkça tek bir sonuca işaret ediyordu: Hayvanlar ve mantarlar birbirinin en yakın akrabasıdır. Sonraki çalışmalar bunu doğruladı. Mantarlar ve hayvanlar, bitkilerin atalarından çok uzun zaman önce ayrılmış ve bazen opistokontlar denen daha büyük bir gruba aittir.

Yani evrimsel açıdan tabağınızdaki kültür mantarı, yanındaki marula göre sizin daha yakın kuzeninizdir.

Mantar yalnızca meyvedir

Mantar dediğimiz şey canlının yalnızca küçük bir parçasıdır. Mantarın asıl gövdesi, hif denen ince ipliklerden oluşan ve birlikte miselyumu meydana getiren geniş ve gizli bir ağdır. Toprağın, odunun ya da yaprak döküntüsünün içinde yayılır ve büyüdükçe beslenir. Koşullar uygun olduğunda miselyum, görevi tohumların mantarlardaki karşılığı olan sporları salmak olan bir meyve gövdesi, yani şapkalı mantar üretir.

Miselyum ağları devasa olabilir. Oregon’daki Blue Dağları’nda bir bal mantarı, yaklaşık 9 kilometrekareyi kaplayan tek bir ağ oluşturur; bu onu, belki binlerce yaşında, Dünya’daki en büyük canlılardan biri yapar.

Mantarlar neden önemli?

Mantarlar karadaki yaşam için vazgeçilmezdir. Ölü odun ve yaprakların başlıca geri dönüştürücüleridir ve besinleri toprağa geri kazandırırlar. Kara bitkilerinin çoğu köklerinde mikoriza denen ortaklıklar kurarak mantarlara şeker verip karşılığında su ve mineral alır. Mantarlar bize ekmeği, peyniri ve penisilin gibi ilaçları kazandırır. Ama bazıları ekinlerde, hayvanlarda ve insanlarda hastalığa yol açar; köygöçüren gibi birkaç mantar da ölümcül zehirlidir.

Özetle

• Mantarlar bitki değildir; ayrı bir âlem olan mantarlara aittir.
• Mantarlarda klorofil yoktur; besini hücrelerinin dışında sindirip emerek beslenirler.
• Hücre duvarları selülozdan değil, böcek kabukları gibi kitinden yapılır.
• Genetik çalışmalar mantarların hayvanlara bitkilerden daha yakın olduğunu gösteriyor.
• Şapkalı mantar, miselyum denen gizli bir ağın yalnızca meyve gövdesidir.
• Mantarlar besinleri geri dönüştürür, bitki kökleriyle ortaklık kurar, bize gıda ve ilaç kazandırır.