Neden Terleriz? Vücudumuzun Kendi Klima Sistemi

Bir yaz gününde ya da koşunun ortasında alnınızda ter damlaları belirir, tişörtünüz ıslanır ve keşke bunu kapatabilseydim diye düşünürsünüz. Ama terleme, vücudun en önemli hayatta kalma araçlarından biridir. O olmasaydı, birkaç dakikalık ağır çalışmada tehlikeli biçimde aşırı ısınırdınız.

Yerleşik bir soğutma sistemi

Vücudunuz yaklaşık 37 °C’de en iyi çalışır. Her hareket ısı üretir; sıcak günlerde çevreden de ısı girer. Bundan kurtulmak için vücudun iki ana numarası vardır: ısıyı dışarı vermek için derideki kan damarlarını genişletmek ve terlemek.

Beyinde hipotalamus denen bir bölge termostat görevi görür. Sıcaklığın yükseldiğini algıladığında sinirler aracılığıyla ter bezlerine sinyal gönderir. Bezler deriye sulu ve hafif tuzlu bir sıvı salgılar. Bu sıvı buharlaşırken deriden çok miktarda ısı emer ve hemen altındaki kanı serinletir. Havuzdan çıktığınızda üşümenizin arkasındaki fizik de aynıdır.

İki tür ter bezi

• Ekrin bezler neredeyse bütün vücudu kaplar; en yoğun oldukları yerler avuç içi, ayak tabanı ve alındır. İnsanlarda bunlardan yaklaşık 2 ila 4 milyon bulunur. Bizi serinleten sulu teri üretirler.
• Apokrin bezler başlıca koltuk altında ve kasıkta bulunur. Ergenlikte etkinleşir ve özellikle stres altında daha koyu, daha yağlı bir ter salgılar.

Ter neden kokar?

Taze ter neredeyse kokusuzdur. Koku, deride yaşayan ve apokrin terdeki maddeleri kötü kokulu bileşiklere parçalayan bakterilerden gelir. Koltuk altının örneğin ön kolunuzdan daha çok kokmasının ve yıkanmanın, deodorantın işe yaramasının nedeni budur. Ter önleyiciler bir adım daha ileri gider ve ter kanallarını geçici olarak tıkar.

Ne kadar terleyebiliriz?

Terleme miktarı çok değişkendir. Ilıman havada dinlenen biri çok az ter kaybeder, ama sıcakta ağır egzersiz sırasında insanlar saatte 2 litreden fazla terleyebilir. Ter ayrıca sodyum ve az miktarda başka mineraller de taşır. Maraton gibi uzun etkinliklerde çok fazla sıvı ve tuzu yerine koymadan kaybetmek susuzluğa yol açabilir; aşırı miktarda yalnızca su içmek de tehlikeli olabilir.

İnsanların terleme sistemi alışılmadık derecede güçlüdür. Pek çok bilim insanı bunun, atalarımızın sıcak Afrika güneşi altında uzun mesafeler boyunca avlanıp yolculuk etmesine, durup solumak zorunda kalan hayvanlardan daha uzun dayanmasına yardım ettiğini düşünüyor.

Nem neden bu kadar rahatsız eder?

Ter yalnızca buharlaştığında serinletir. Kuru havada hızla buharlaşır, bu yüzden terlediğinizi neredeyse fark etmezsiniz. Nemli havada ise hava zaten su buharıyla doludur; ter yavaş buharlaşır ve damlayıp gider. Terlemeye devam edersiniz ama daha az serinlersiniz. Nemli 30 °C’nin kuru 35 °C’den daha kötü hissettirmesinin ve nemin yüksek olduğu sıcak hava dalgalarının daha tehlikeli olmasının nedeni budur.

Heyecan terlemesi

Bir sınav ya da iş görüşmesi öncesindeki terli avuçlar farklı bir terleme türüdür. Duygusal stres vücudun “savaş ya da kaç” sistemini harekete geçirir ve avuç içi, ayak tabanı ve koltuk altlarında terlemeyi tetikler. Bilim insanları terli avuç ve ayakların, atalarımızın koşarken ya da tırmanırken daha iyi tutunmasına yardım etmiş olabileceğini düşünüyor.

Özetle

• Esas olarak serinlemek için terleriz; beyindeki hipotalamus termostat görevi görür.
• Ter yalnızca buharlaştığında, deriden ısı alarak serinletir.
• İnsanlarda yaklaşık 2–4 milyon ekrin ter bezi vardır.
• Terin kendisi neredeyse kokusuzdur; vücut kokusuna bakteriler yol açar.
• Sıcakta insanlar saatte 2 litreden fazla ter ve onunla birlikte tuz kaybedebilir.
• Nemli hava buharlaşmayı yavaşlattığı için terleme bizi daha az serinletir.