Midemiz Neden Guruldar? Açlık Sesleri ve Bağırsakların Temizlik Döngüsü

Sessiz bir toplantı odasında, sınav sırasında ya da önemli bir görüşmenin ortasında midenden yükselen o uzun gurultu... Neredeyse herkesin başına gelen bu küçük utanç anı, aslında sindirim sisteminin düzgün çalıştığının bir işareti. Peki mide neden bu kadar gürültülü ve bu ses neden özellikle acıkınca artıyor?

Sindirim sistemi hiç durmayan bir taşıma bandıdır

Ağızdan başlayıp bağırsaklarda biten sindirim kanalı, yetişkin bir insanda yaklaşık 8–9 metre uzunluğundadır. Bu yolun büyük kısmı, duvarlarında düz kas katmanları bulunan bir boru gibidir. Bu kaslar istemsiz olarak çalışır, yani onları biz yönetmeyiz.

Kaslar, içeriği ileri doğru itmek için dalgalar halinde kasılıp gevşer. Bu harekete peristaltizm denir. Bir diş macunu tüpünü alttan yukarı doğru sıkarak macunu çıkarmaya benzer.

Bu dalgalar mide ve bağırsaklarda bulunan gazı ve sıvıyı da hareket ettirir. Gaz kabarcıkları dar bölgelerden sıkışarak geçerken, sıvılar çalkalanırken bir dizi ses ortaya çıkar. Gurultu, fokurtu ve guruldama dediğimiz şey budur.

Bu seslerin bir adı var: Borborigmi

Tıpta mide ve bağırsak seslerine borborigmi (borborygmi) denir. Kelime, bu sesin kendisini taklit eden eski Yunanca bir sözcükten gelir. Seslerin çoğu aslında mideden değil, ince bağırsaktan gelir. Ama halk arasında hepsine “mide guruldaması” denir.

Sesin kaynağında üç bileşen vardır:

• Kas kasılmaları: Hareketi başlatan motor güç.
• Gaz: Yutulan hava, gazlı içecekler ve bağırsak bakterilerinin ürettiği gazlar.
• Sıvı: Mide asidi, sindirim salgıları ve içtiğimiz sıvılar.

Acıkınca neden daha çok guruldar?

İki sebebi var.

1. Ses yalıtımı kalkar

Mide ve bağırsaklarda yiyecek varken sesler adeta bir yastığın içinden gelir. Yiyecek sesi sönümler ve boğuklaştırır. Mide boşken ise içeride neredeyse yalnızca gaz ve az miktarda sıvı kalır. Boş bir odada sesin daha çok yankılanması gibi, boş midede gurultu da çok daha belirgin duyulur.

2. Temizlik döngüsü başlar

Aç karnına sindirim sistemi boş durmaz. Son yemekten birkaç saat sonra bağırsaklarda göç eden motor kompleks adı verilen özel bir döngü başlar. Bu döngü, bağırsakları yemek artıklarından, bakterilerden ve sindirilemeyen parçacıklardan temizleyen bir “ev temizliği” gibidir.

Döngü üç evreden oluşur ve yaklaşık her 90–120 dakikada bir tekrarlanır:

1. Sakin evre: Kasılmalar neredeyse durur.
2. Düzensiz kasılmalar: Kasılmalar giderek sıklaşır ve güçlenir.
3. Güçlü temizlik dalgası: Birkaç dakika süren, çok güçlü ve düzenli kasılmalar mideden başlayıp ince bağırsak boyunca ilerler. İçerideki her şeyi ileri süpürür.

En gür gurultular çoğu zaman bu son evrede duyulur. Bu döngü, motilin adlı bir hormonla düzenlenir. Bir şey yediğin anda döngü durur ve sindirim sistemi normal sindirim moduna geçer.

Açlık hormonu da işin içinde

Açlığı hissetmemizi sağlayan en önemli hormonlardan biri grelindir. Grelin, mide boşken mide duvarından salgılanır ve beyne “yemek zamanı” mesajı gönderir. Kandaki grelin seviyesi genellikle öğün saatlerinden önce yükselir, yemekten sonra düşer.

Grelin yalnızca beyni değil, sindirim sistemini de etkiler. Mide ve bağırsak hareketlerini artırabilir. Bu yüzden açlık hissi ile mide guruldaması sık sık aynı anda gelir. Hatta düzenli saatlerde yemek yiyen kişilerde vücut bu saatlere “alışır” ve mide, yemek saatine yaklaşırken guruldamaya başlayabilir.

Tokken de guruldar mı?

Evet. Sindirim sistemi tok karnına da çalışmaya devam eder. Yemekten sonra mide ve bağırsaklar yiyecekleri karıştırmak ve ilerletmek için kasılır. Bu kasılmalar da ses çıkarır. Ama yiyecekler sesi boğduğu için bu gurultular genellikle daha az fark edilir.

Bazı durumlar tok karnına da sesleri artırabilir:

• Gazlı içecekler midede fazladan gaz oluşturur.
• Hızlı yemek, sakız çiğnemek ve konuşarak yemek hava yutmaya yol açar.
• Fasulye, nohut, mercimek, lahana ve brokoli gibi lifli besinler, kalın bağırsaktaki bakterilerin daha fazla gaz üretmesine yol açar.
• Laktoz intoleransı olan kişilerde süt ürünleri sindirilemediği için gaz ve gurultu artar.

Mide guruldamasını azaltmanın yolları

Mide guruldaması tamamen normal olsa da önemli bir toplantı öncesi kontrol altında tutmak isteyebilirsin. Şu yöntemler yardımcı olabilir:

Ne zaman endişelenmeli?

Mide guruldaması tek başına neredeyse her zaman zararsızdır. Ancak şu belirtilerle birlikte görülüyorsa bir hekime danışmak gerekir:

• Şiddetli ya da sürekli karın ağrısı
• Belirgin şişkinlik ve gaz
• Uzun süren ishal ya da kabızlık
• Kusma, dışkıda kan ya da açıklanamayan kilo kaybı

İlginç bir şekilde doktorlar karın seslerini de dikkatle dinler. Tamamen sessiz bir karın, bağırsakların durduğunu ve bazen bir tıkanıklık ya da başka ciddi bir sorun olduğunu gösterebilir. Yani düzenli bir gurultu, aslında her şeyin yolunda gittiğinin işaretidir.

Özetle

Mide guruldaması, mide ve bağırsak duvarlarındaki kasların içerideki gazı ve sıvıyı ilerletirken çıkardığı seslerdir. Tıptaki adı borborigmidir. Acıkınca guruldama artar, çünkü sesi boğacak yiyecek yoktur ve aç karnına her 90–120 dakikada bir bağırsakları süpüren güçlü bir temizlik dalgası başlar. Açlık hormonu grelin de bu hareketleri artırır. Yani midenin guruldaması, sindirim sisteminin işini yaptığını gösteren doğal bir ses.