Dünyanın En Yaşlı Ağacı Hangisi? Yaklaşık 5.000 Yaşındaki Methuselah

Doğu Kaliforniya’nın kurak dağlarında, başka pek az şeyin yetiştiği çıplak beyaz kaya yamaçlarında, görebileceğiniz en kıvrık ağaçlardan bazıları durur. Pek çoğu yarı ölü gibi görünür; binlerce yıllık rüzgâr ve buzla biçimlenmiş, çıplak ve cilalı bir oduna sahiptir. Bunlardan biri, Dünya’daki bilinen en yaşlı canlı ağaçtır.

Methuselah: yaklaşık 4.850 yaşında

1957’de ağaç halkası bilimcisi Edmund Schulman, White Dağları’ndaki bir Great Basin kıl çamından (Pinus longaeva) bir karot örneği aldı. Halkaları saymak, ağacın 4.700 yaşından büyük olduğunu gösterdi. Kutsal Kitap’taki uzun ömürlü figürden esinlenerek Methuselah adı verilen ağaç, yaşlı ağaçlar veritabanı OldList’e göre bugün yaklaşık 4.850 yaşında.

Bu, Methuselah’ın kabaca Mısır’da ilk büyük piramitler inşa edilirken filizlendiği anlamına gelir. Antik Kıl Çamı Ormanı içindeki tam yeri onu korumak için gizli tutuluyor.

Kesilen ağaç

Daha da yaşlısı vardı. 1964’te Donald Currey adlı bir lisansüstü öğrenci, Nevada’daki Wheeler Zirvesi’nde eski buzulları inceliyordu. ABD Orman Servisi’nin izniyle, halkalarının sayılabilmesi için bir kıl çamı kesildi. Ağacın yaklaşık 4.900 halkası vardı; bu onu o güne kadar bilinen en yaşlı ağaç yapıyordu. Sonradan Prometheus diye anılan ağacın kütüğü bir ibret hikâyesine dönüştü; bölge bugün geriye kalan antik ağaçların korunduğu Great Basin Ulusal Parkı’nın parçası.

2017’de veritabanı, White Dağları’nda 1950’lerde örnek alınmış, henüz adı konmamış ve yaşı 5.000’in üzerinde olduğu bildirilen bir kıl çamından da söz etti; ama ayrıntıları yayımlanmadı.

Bir ağacın yaşı nasıl sayılır?

Bir ağacın yaşını öğrenmek için onu kesmek gerekmez. Bilim insanları, gövdeden kalem kalınlığında bir karot çıkaran içi boş bir matkap olan artım burgusunu kullanır. Küçük delik ağacı öldürmez.

Mevsimsel iklimlerde bir ağaç ilkbahar ve yazın açık renkli, yılın ilerleyen döneminde ise daha koyu ve yoğun bir odun bandı oluşturur. Her çift bir yıllık halka oluşturur. Ama yalnızca saymak yanıltıcı olabilir: Çok kötü yıllarda bir halka eksik kalabilir, bazen de bir ağaç bir yılda iki halka oluşturur. Bu yüzden bilim insanları çapraz tarihlendirme yapar: Aynı bölgedeki pek çok ağaçta, yağışlı ve kurak yılların yol açtığı geniş ve dar halkaların kendine özgü desenini eşleştirirler. Bu, hataları yakalamayı ve her halkayı tam bir takvim yılına yerleştirmeyi sağlar.

Kıl çamı halkaları, yerde yatan ölü odun da kullanılarak neredeyse 9.000 yıl geriye uzanan kesintisiz bir kayıtta birleştirildi. Bu kayıt radyokarbon tarihlendirmesini denetlemek ve kalibre etmek için bile kullanıldı.

Kıl çamları neden bu kadar uzun yaşar?

En yaşlı ağaçların en zorlu yerlerde yetişmesi tuhaf görünür. Ama belki de asıl mesele budur:

• Yavaş büyüme, çürümeye, böceklere ve mantarlara dayanıklı, çok yoğun ve reçineli bir odun oluşturur.
• Kuru ve soğuk havada ölü odun son derece yavaş çürür.
• Yaşlı ağaçlar çoğu zaman yalnızca birkaç dalı besleyen dar bir canlı kabuk şeridi tutar. Ağacın bir kısmı ölse bile geri kalanı yaşamaya devam edebilir.
• Orada çok az başka bitki yetiştiği için rekabet de, yangınları besleyecek yakıt da azdır.

Peki ya daha yaşlı klonlar?

Bazı bitkiler klon olarak çok daha yaşlıdır. İsveç’te Old Tjikko lakaplı bir Norveç ladininin kök sisteminin, radyokarbon tarihlendirmesine göre yaklaşık 9.500 yaşında olduğu düşünülüyor; ama şimdiki gövdesi çok daha genç. Utah’taki titrek kavak korusu Pando, köklerle birbirine bağlı tek bir organizmadır ve binlerce yaşında olabilir. Hiçbir tek gövde o kadar yaşlı olmadığı için bilim insanları klonları Methuselah gibi tek ağaçlardan genellikle ayrı listeler.

Özetle

• Bilinen en yaşlı canlı tek ağaç, yaklaşık 4.850 yaşındaki kıl çamı Methuselah’tır.
• Yaklaşık 4.900 yaşındaki Prometheus, 1964’te Nevada’da kesildi.
• Ağaç yaşları, bir karot alınıp halkalar çapraz tarihlendirilerek bulunur.
• Kıl çamı halka kayıtları neredeyse 9.000 yıl geriye uzanır.
• Yavaş büyüme, yoğun odun ve zorlu, kuru koşullar kıl çamlarının uzun ömrünü sağlar.
• Old Tjikko ve Pando gibi bazı klonal bitkilerin kök sistemleri daha da yaşlıdır.