Flamingolar Neden Pembe? Besin, Pigment ve Tüy Makyajı

Bir göldeki flamingo sürüsü neredeyse gerçek olamayacak kadar pembe görünür. Oysa hiçbir flamingo bu renkte doğmaz. Ünlü pembe, sudaki minik canlılardan lokma lokma “ödünç” alınır. Flamingolar, “ne yersen osun” sözünün yaşayan bir örneğidir. Türkiye’de Tuz Gölü ve Gediz Deltası gibi sulak alanlarda binlercesini görmek mümkün.

Besin zincirinin dibinden gelen pembe

Renk, karotenoid denen bir pigment ailesinden gelir. Havucu turuncu, domatesi kırmızı, yumurta sarısını sarı yapan da aynı pigmentlerdir. Hayvanlar karotenoidi kendileri üretemez; yiyerek almak zorundadır.

Flamingoların beslendiği tuzlu ve sığ göllerde karotenoidleri algler ve siyanobakteriler üretir. Tuzla karidesi gibi küçük canlılar algleri yer ve pigmentleri vücutlarında biriktirir; bu yüzden tuzla karidesleri de çoğu zaman kırmızımsıdır.

Elek gibi bir gaga

Flamingolar başları ters dönmüş hâlde beslenir. Kıvrık gagalarını suda süpürür; gaganın kenarlarındaki lamel denen tarak benzeri plakalar karidesleri, algleri ve tohumları yakalarken dil suyu dışarı pompalar. Küçük flamingo bu yolla her gün muazzam miktarda suyu süzebilir.

Yutulan karotenoidler bağırsakta emilir ve karaciğerdeki enzimlerle işlenir. Değiştirilmiş pigmentler kandaki yağlarla deriye, büyüyen tüylere ve yumurta sarısına taşınır. Kuş ne kadar çok karotenoid yerse rengi o kadar koyulaşır. Bazı göllerdeki flamingolar açık pembe, bazıları ise koyu mercan ya da kızıl renktedir.

Gri doğar, sonra pembeleşir

Flamingo yavruları gri ya da beyaz kuş tüyüyle doğar. İlk haftalarda iki ebeveyn de onları, sindirim kanallarında üretilen ve aynı karotenoidlerle renklenen kırmızı, yağlı bir sıvıyla, kursak sütüyle besler. Bunu üretmek ebeveynlerin bir süre solmasına bile yol açabilir.

Genç flamingoların yetişkin rengine tam kavuşması iki üç yıl sürer. O zamana kadar pigmentler biriktikçe gri tüylerin yerini yavaş yavaş pembe tüyler alır.

Flamingolar makyaj yapar

2010’da Juan Amat ve ekibi büyük flamingolarda şaşırtıcı bir davranış bildirdi. Kuşlar başlarını kuyruk dibindeki bir beze, kuyruk yağ bezine sürtüyor, ardından yağlı salgıyı boyun ve kanat tüylerine yayıyordu. Bu yağ karotenoidle doluydu.

Flamingolar bunu üreme döneminde daha sık yapıyordu ve etki birkaç günde solduğu için sürekli tazelemeleri gerekiyordu. Araştırmacılar bunu makyaj olarak tanımladı: Yalnızca beslenmenin sağlayacağından daha pembe görünmenin bir yolu. Çünkü daha parlak renkli kuşlar genellikle eşini daha erken bulur.

Pembe olmak neden önemli?

Renk bir sinyaldir. Koyu pembe bir flamingo, iyi beslenme alanları bulduğunu ve bol pigment toplayacak kadar sağlıklı olduğunu gösterir. Yüzlerce kuşun birlikte yürüdüğü, başlarını sallayıp kanat açtığı grup kur gösterilerinde en parlak kuşlar genellikle en başarılı olanlardır.

Hayvanat bahçelerinde bu bağlantı açıkça görülür. Geçmişte sıradan yemlerle beslenen flamingolar zamanla beyazlıyordu. Bugün hayvanat bahçeleri onları pembe tutmak için yemlerine kantaksantin ya da beta-karoten gibi karotenoidler ekliyor.

Peki ya tek ayak üstünde durmak?

Flamingolar sık sık tek ayak üstünde, bazen saatlerce dinlenir. Bunun için birkaç açıklama önerildi ve soru tam olarak çözülmüş değil. Young-Hui Chang ve Lena Ting 2017’de, flamingonun vücudunun kuş uyurken bile çok az aktif kas gücüyle tek ayak üstünde dengede durabilecek şekilde düzenlendiğini gösterdi. Yani tek ayak üstünde durmak enerji tasarrufu sağlayan bir duruş olabilir. Soğuk suda çıplak bacaklardan ısı kaybını azaltmaya da yardım edebilir.

Özetle

• Flamingolar, algler ve siyanobakterilerin ürettiği karotenoid pigmentler yüzünden pembedir.
• Bu pigmentleri, elek gibi gagalarıyla süzdükleri tuzla karidesleri ve alglerden alırlar.
• Karaciğer pigmentleri işler ve tüylere, deriye ve yumurta sarısına gönderir.
• Yavrular gri doğar ve iki üç yılda pembeleşir.
• Büyük flamingolar üreme döneminde karotenoidli kuyruk yağını makyaj gibi sürer.
• Besinlerinde karotenoid olmazsa flamingolar yavaş yavaş solar.